Diliman Commune: Isang Makasaysayang Kabanata ng Pagkilos sa Pilipinas

Mahigit limang dekada matapos ang Diliman Commune, muling binabalikan ang siyam na araw na makasaysayang protesta noong 1971 na nag-ugat sa pagtutol sa taas-presyo ng langis at nauwi sa mas malawak na usapin tungkol sa kalayaan, karapatan, at pagkilos ng mga estudyante.

Sa mahabang kasaysayan ng Pilipinas, naging bahagi ng pagbabago ang iba’t ibang anyo ng pagkilos at protesta. Sa mga lansangan, paaralan at pampublikong lugar, maraming Pilipino ang nagpahayag ng kanilang mga hinaing at paninindigan sa mahahalagang isyu ng kanilang panahon.

Kaya sa paggunita sa National Day of Protest, muling nabibigyang-pansin ang isa sa mga pinakamahalagang yugto ng student activism at protesta noong dekada 1970—ang Diliman Commune.

Naganap ang Diliman Commune noong Pebrero 1971, ilang taon bago ang People Power Revolution noong 1986. Noong panahong iyon, lumalakas ang mga protesta ng iba't ibang sektor dahil sa mga isyung panlipunan at pang-ekonomiya na kinakaharap ng bansa. Ayon sa University of the Philippines, kabilang sa mga isyung nagtulak sa pag-usbong ng mga kilos-protesta noong panahong iyon ang tumataas na presyo ng mga pangunahing bilihin, kahirapan, utang ng pamahalaan at iba pang kontrobersyal na usapin.

Nauna rito ang tinaguriang First Quarter Storm noong 1970, isang serye ng malalaking kilos-protesta na kinasangkutan ng mga estudyante at iba pang sektor. Makalipas ang isang taon, muling sumiklab ang tensyon nang suportahan ng mga estudyante, faculty members at ilang residente ng UP Diliman ang welga ng mga jeepney driver bilang pagtutol sa pagtaas ng presyo ng langis.

Photo Courtesy: University of the Philippines (FB)

Bilang bahagi ng protesta, nagtayo ng mga barikada sa mga pasukan ng kampus. Sa mga sumunod na araw, ang dating usapin tungkol sa presyo ng langis ay lumawak at naugnay sa mas malalaking usapin tungkol sa kalayaan sa loob ng unibersidad at sa karapatan ng mga nagpoprotesta.

Sa gitna ng tensyon, nagkaroon ng sagupaan sa pagitan ng mga nagprotesta at mga puwersang nais magtanggal ng mga barikada. Ayon sa University of the Philippines, nagpaputok si Mathematics Professor Inocentes Campos sa gitna ng kaguluhan at napatay ang freshman Chemistry student na si Pastor “Sonny” Mesina Jr., na kinilala ng UP bilang unang martyr ng UP Diliman sa pakikibaka laban sa administrasyong Marcos.

Lumala pa ang sitwasyon nang pumasok ang mga pulis at Philippine Constabulary sa kampus upang buwagin ang mga barikada. Ayon sa mga tala ng UP, gumamit ang mga awtoridad ng tear gas at puwersa, habang may mga estudyanteng hinabol at inaresto.

Tumagal ang mga insidente mula Pebrero 1 hanggang Pebrero 9, 1971. Mismong UP ay bumuo ng Committee of Inquiry upang siyasatin ang mga pangyayari sa kampus sa loob ng panahong iyon at maglatag ng mga rekomendasyon kaugnay ng insidente.

Para sa ilang nakibahagi sa kilusan, ang Diliman Commune ay hindi lamang simpleng protesta. Isa itong pagpapahayag ng pagtutol sa mga isyung itinuturing nilang mahalaga sa kanilang panahon.

Sa isang webinar ng UP noong 2021 na tumalakay sa pamana ng Diliman Commune, nagsalita ang manunulat at aktibistang si Bonifacio Ilagan tungkol sa kaniyang pananaw sa mga dahilan ng kanilang pagkilos. Si Ilagan ay naging bilanggong pulitikal noong panahon ng Batas Militar. Ang kaniyang mga pahayag ay bahagi ng personal at historikal na pag-alala ng isang dating aktibista sa mga pangyayaring iyon.

Sa paglipas ng mga dekada, nananatiling bahagi ng kasaysayan ng UP at ng bansa ang Diliman Commune. Para sa ilan, ito ay simbolo ng student activism at paglaban sa mga isyung panlipunan. Para naman sa iba, mahalagang balikan din ang karahasan at kaguluhang naganap upang mas maunawaan ang kabuuang konteksto ng insidente.

Ang mahalaga, ang Diliman Commune ay nagsisilbing paalala na ang kasaysayan ng Pilipinas ay hindi lamang nabubuo sa loob ng mga tanggapan ng pamahalaan. Nabubuo rin ito sa mga paaralan, lansangan at komunidad, kung saan ang mga mamamayan ay nagpapahayag ng kanilang mga hinaing at pananaw sa mga usaping nakaaapekto sa kanilang buhay.

Mahigit limang dekada matapos ang Diliman Commune, patuloy itong pinag-aaralan at inaalala bilang isang mahalagang bahagi ng kasaysayan ng kilusang kabataan, akademikong komunidad at mga protesta sa Pilipinas.

Diliman Commune: Isang Makasaysayang Kabanata ng Pagkilos sa Pilipinas

Post a Comment

Latest Posts

Contact Form